รองศาสตราจารย์เอกชาติ จันอุไรรัตน์

องค์ประกอบและสุนทรียภาพในงานออกแบบภายในทั้งหลายล้วนปรากฏอยู่ในทัศนธาตุ (Visual Elements) ของสรรพสิ่งที่มีอยู่ตามธรรมชาติ สภาพแวดล้อมต่าง ๆ รวมถึงงานศิลปะ สถาปัตยกรรม ฯลฯ ที่ถูกนำมาร้อยเรียงจัดวางให้เกิดมุมมองทางสายตาประกอบด้วย จุด เส้น ระนาบ รูปร่าง รูปทรง ฯลฯ เพื่อสร้างงานออกแบบที่ตอบสนองรสนิยมและประโยชน์ใช้สอย นอกจากนี้หลักการจัดองค์ประกอบขึ้นอยู่กับมุมมอง ประสบการณ์ในการมองเห็นสัดส่วน ความกลมกลืน ความแตกต่าง ความสมดุล ฯลฯ ที่เชื่อมโยงกันสัมพันธ์กันในภาพ 3 มิติ ที่มัณฑนากรได้จินตนาการ สร้างสรรค์โดยรวบรวมเป็นแนวความคิดรวบยอดและผลิตออกเป็นงานที่เหมาะสมกับสภาพแวดล้อม ความต้องการ กาลเวลาในแต่ละสถานที่นั้น ๆ

• จุด (POINT)

จุดแต่ละจุดที่มองเห็นอยู่ในกระดาษลอกลาย กระดาษไข พิมพ์เขียว ซีร็อก ล้วนมีความสำคัญในการสร้างรูปทรง รูปร่างกับพื้นที่ว่างของงานออกแบบตกแต่งภายใน อันจะนำมาซึ่งเส้นสายจังหวะและแบบอย่างที่แสดงถึงประโยชน์ใช้สอยและการประดับทางสายตา วัตถุสิ่งของเมื่อมองจากระยะไกลอาจจะกลายเป็นจุดเล็กๆในพื้นที่ว่าง โดยเฉพาะจุดวงกลมที่เน้นแสดงออกถึงนัยยะการตีความ สื่อสาร และสัญลักษณ์แทนค่าของเนื้อหาความหมายที่สามารถรับรู้ได้การอ่านแบบและแนวความคิดของสถาปนิก มัณฑนากร    

• เส้น (LINE)

เส้น เกิดจากการนำจุดเล็กๆมางเรียงต่อกันจนเป็นส่วนประกอบของการสร้างรูปร่างรูปทรงของเส้น ซึ่งลักษณะของเส้นแต่ลอย่างให้ ความรู้สึก แตกต่างกัน เช่น เส้นตรง โค้ง เฉียง งอ หนา บาง เส้นประ ฯลฯ โดยเฉพาะเส้นนอน (Horizontal Line) และเส้นตั้ง (Vertical Line) ที่พบบ่อยในมุมมองของทัศนียภาพทั้งจากธรรมชาติและงานออกแบบทั้ง2 และ 3 มิติ การลากเส้นหมายถึงการแบ่ง จัดสรรบริเวณที่ว่างออกเป็นส่วน ๆ ด้วยรูปร่างหรือรูปทรงตามความเหมาะสมและการใช้งาน เส้นแสดงออกถึงสัญลักษณ์สำคัญที่แสดงออกในงานเขียนแบบและลักษณะของแต่ละสไตล์งานออกแบบ เช่น เส้นตรงแนวนอน แนวตั้งที่เรียบง่ายตรงไปตรงมาในงานโมเดิร์น เส้นโค้งเว้า พลิ้วไหว เส้นของลวดลายในงานนีโอคลาสสิค อาร์ตนูโว ที่ส่วนใหญ่ได้แรงบันดาลใจจากพรรณพฤกษาในธรรมชาติ เป็นต้น

• ระยะ (DIMENSION)
  

เป็นการบอกถึงระยะห่างของช่องว่าง ช่วงกว้าง แคบ และระยะทาง ที่มีผลต่อความรู้สึกทางจิตวิทยาและลักษณะการใช้งานที่เหมาะสมสอดคล้องในแต่ละสถานที่ของผู้ใช้ ที่ครอบคลุมไปถึงระยะใกล้ไกลในทางวัฒธนธรรมของแต่ละชนชาติที่สั่งสมถ่ายทอดมาเป็นเวลายาวนาน ในการออกแบบจัดวางเฟอร์นิเจอร์ และสิ่งของต่างๆภายในห้องจะมีระยะมาตรฐานสากลกำกับ บ่งบอกไว้ในหนังสือเช่น Architect Data หรือว่า Human Dimension & Interior Space เป็นต้น แต่ในความเป็นจริงแล้วระยะห่างของแต่ละคนขึ้นอยู่กับสถานะ เพศ  วัย แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นก็มิได้มีระยะกำหนดตายตัวเสมอไป ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับไลฟ์สไตล์ในแต่ละยุคสมัย รวมถึงบรรยากาศของสถานที่นั้น ๆ เช่นระยะห่างระหว่างโต๊ะนั่งในภัตตาคารที่มักกว้างกว่า ในผับ หรือในรถสาธารณะ  เป็นต้น   

• ระนาบ (PLANE)

ความเป็นระนาบปรากฏอยู่ในธรรมชาติตลอดเวลาหากเราได้มีเวลาสังเกต สรรพสิ่งรอบด้านผ่านการรับรู้ในมุมมองแบบ 2 มิติที่มีความเป็นแผ่นเป็นพื้น บ่งบอกถึงลักษณะผิวของความต่างทางระบาบที่ซ้อนกันเป็นชั้นบ่งแสดงออกถึงระยะความกว้าง ลึก ใกล้ไกล ในจังหวะ และรูปทรงของแต่ละวัตถุ ระนาบทั่วไปแสดงออกถึงสภาพแวดล้อมและวัฒนธรรมของสภาพภูมิประเทศและท้องถิ่นที่เป็นแรงบันดาลใจแก่ สถาปนิก มัณฑนากร นักออกแบบหลายท่านที่ให้ความสำคัญด้วยการนำมาใช้ในองค์ประกอบของการจัดวางทางปริมาตรรูปร่างและโครงสร้างของงานออกแบบ เช่น อาคาร พื้น ผนัง เพดาน งานเฟอร์นิเจอร์ หรือ ของประดับตกแต่ง เป็นต้น โดยที่นักออกแบบหลายท่านใช้ระนาบแทนค่าสัญลักษณ์ในมิติต่างๆทางการรับรู้ทางสายตาและความรู้สึกทางใจ

 

• รูปร่าง (SHAPE)

รูปร่างมีลักษณะเป็นเส้นรอบรูป (Outline) ที่บ่งบอกถึงรูปทรง (Form) ภายนอก ส่วนใหญ่ปรากฏเห็นแบ่งออกเป็น 2 รูปร่าง ใหญ่ ๆ คือ แบบธรรมชาติที่ลื่นไหล (Organic ) และแบบเรขาคณิต (Geometry) ที่ตรงไปตรงมา หลักแนวคิดของการออกแบบตกแต่งภายใน คือ การจัดวางองค์ประกอบของรูปร่างที่สัมพันธ์สอดคล้องในมุมมองมิติต่างๆเข้าด้วยกันกับปริมาตรและรูปทรง ตามรสนิยมหรือสไตล์ในงานออกแบบที่เป็นไปได้ทั้งสลับซับซ้อน เช่น งานสไตล์ดีคอนสตรัคชั่น  หรือแบบเรียบง่ายในสไตล์โมเดิร์น หรือมินิมัลก็ตาม การสร้างสรรค์รูปร่างขึ้นกับจินตนาการของมัณฑนากรที่สามารถมองทะลุในงานสามมิติ ที่มีองค์ประกอบสัมพันธ์ทั้งด้านผิวสัมผัส ขนาด และสี กับรูปร่างอื่น ๆ ได้ในภาพรวมของบรรยากาศได้อย่างเหมาะสมกลมกลืนหรือขัดแย้ง

• รูปทรง (FORM)

บ่งบอกความแตกต่างของปริมาตรรูปทรงวัตถุ โดยมีแรงบันดาลใจจากที่มาจากหลากหลายแหล่ง ได้แก่ รูปทรงธรรมชาติ ตั้งแต่ สัตว์ พืช มนุษย์ ฯลฯ รวมถึงรูปทรงศิลปะแขนงต่าง ๆ โดยเฉพาะงานประติมากรรม และโครงสร้างที่มนุษย์สร้างขึ้น จากภูมิปัญญาจินตนาการและความคิดสร้างสรรค์ เช่น รถยนต์ เครื่องจักรกล บ้านพักอาศัย โบสถ์ หรือปิรามิด  เป็นต้น

รูปทรงนับเป็นลักษณะทางกายภาพที่สามารถมองเห็นและสัมผัสได้ บางครั้งได้รับอิทธิพลจากประสบการณ์ในอดีต จากสิ่งที่เห็นหรือได้ยิน หรือประสาทสัมผัส เส้นของรูปทรงมีเนื้อหา ประโยชน์ใช้สอยที่ประสานสอดคล้องทั้งภายนอกและภายในของแต่ละสรรพสิ่ง สำหรับรูปทรงในงานตกแต่งภายใน มีความสำคัญต่อการกำหนดบทบาท ปริมาตร พื้นที่ว่าง  จังหวะ  การสอดรับกับสไตล์ แนวความคิดที่สนองตอบต่อประสิทธิภาพการใช้งาน ในสภาวะ หน้าที่ต่าง ๆ กัน โดยที่วิวัฒนาการของรูปทรงจะเปลี่ยนไปตาม กระแสนิยมในแต่ละยุคสมัยที่มีปัจจัยทั้งด้าน เทคโนโลยี เศรษฐกิจ และค่านิยมทางสังคมแต่ละกลุ่มคน

• ขนาด (SIZE)

การกำหนดขนาดของพื้นที่หรือวัตถุในงานออกแบบตกแต่งภายในมีความสัมพันธ์กับ ขนาดส่วน สัดส่วนภายในพื้นที่ และปริมาตรที่มีอัตราส่วนผกผัน จากการมองเห็นสิ่งต่าง ๆ โดยรอบที่ก่อเกิดการเปรียบเทียบระหว่างกันและกัน ทั้งนี้ขึ้นกับประสบการณ์ ของผู้ออกแบบในการกำหนดขนาดของห้องกับ เฟอร์นิเจอร์ และของตกแต่งในการสร้างความงามของขนาดที่เหมาะสมขนาดพื้นที่ว่างจะเป็นตัวกำหนดฟังก์ชั่นการใช้งาน ส่วนขนาดเฟอร์นิเจอร์มีบทบาทเชื่อมโยงต่อสรีระทางกายภาพตามหลักกายรศาสตร์ (Ergonomic) ของผู้ใช้งานด้วยเช่นเดียวกับรูปทรง

• ขนาดส่วน (SCALE)

ขนาดส่วนมีผลต่อความรู้สึกอย่างมาก เป็นมุมมองการเปรียบเทียบความสัมพันธ์ระหว่างขนาด สัดส่วนของสิ่งหนึ่งกับอีกสิ่งหนึ่ง ซึ่งในงานออกแบบตกแต่งภายใน  จะปรากฏกับคำว่า Over scale ซึ่งหมายถึงขนาดส่วนสัมพันธ์ที่ใหญ่กว่าความรับรู้ตามปกติ (Perception) ด้วยการตั้งใจหรือไม่ก็ตามของมัณฑนากรผู้สร้างสรรค์ ก่อเกิดมุมมองใหม่ในประสบการณ์สายตาและความรู้สึกโดยวัดจากขนาดสัดส่วนของมนุษย์เป็นเกณฑ์ในการเปรียบเทียบความเหมาะสม เช่น ขนาดมาตรฐาน เหมาะสม (In scale)สำหรับประตูบานเดี่ยวจะมี ความกว้างประมาณ 0.90ม. สูง 2.00ม. ขณะเดียวกันหากเป็นห้องโถงขนาดใหญ่สามารถปรับให้สอดคล้องกับการใช้งานเป็น บานประตูคู่มักมีความกว้างประมาณ1.80ม. สูง 2.40ม. เป็นต้น ซึ่งหากอยู่ในขนาดที่ผิดแปลกแตกต่างไปจากเกณฑ์มาตรฐานกำหนดเรามักจะเรียกว่า Out of scale  สถาปนิกและมัณฑนากรหลายท่านมักใช้ขนาดส่วนเป็นแนวทางในการสร้างความน่าสนใจ ที่แตกต่าง นอกเหนือจากการใช้ สี  วัสดุ และรูปทรง

ที่กล่าวมาทั้งหมดเป็นเพียงส่วนหนึ่งของหลักการสร้างดุลยภาพแห่งความงามบนพื้นฐานที่หลายคนมองข้ามแม้แต่มัณฑนากรหรือสถาปนิกเองก็ตาม เราในฐานะเจ้าของบ้านอาจจะต้องนำหลักการดังกล่าวมาคอยเตือนตัวเองอยู่เสมอครับ แม้ว่ากระแสแฟชั่นของวงการออกแบบจะเปลี่ยนแปลงไปเช่นไรก็ตาม ไม่ว่าจะปีนี้หรือปีหน้า อย่างไรก็ตามสถานการณ์เช่นนี้มีความสุขอยู่กับการแต่งบ้านก็น่าจะช่วยผ่อนคลายความตึงเครียดได้ไม่มากก็น้อยนะครับสำหรับปีใหม่ที่กำลังจะมาถึง

Popularity: 32%